آفتاب در نصفى ابطا ، و در نصفى اسرع باشد ميان روز و شب تفاوت افتد ، بسم الله الرحمن الرحيم فن دويم مقاله پنجم در علم مناظر و آن عبارتست از علميكه ازو احوال حاسه بصر از جهت كيفيت شعور او به محسوسات او معلوم كنند ، و ما آنچه معرفت او در اين فن اهم باشد در شش فصل ايراد كنيم انشاء اللّه تعالى : فصل اول در بيان هياث بصر بدانكه چشم عضويست مخلوق از براى رؤيت اشياء و اصل او دو عصب بود نورانى مجوف نابت از دو جانب دماغ مايل با پيش كه آن هر دو در داخل قحف در موضعيكه آن را عصبه مشتركه و مجمع النورين خوانند متلاقى شوند يكى ميل بجانب راست كند و ديگرى بجانب چپ تا از دو ثقبه كه در استخوان محجرند نفوذ كند و آنجا بهيات خشخاش متسع شوند و در وسط هر يكى رطوبتى باشد مستدير الشكل و در ثخانت هم چو پنيرتر مقدم او ميل به تفرطح و مؤخر او به استدقاق مشف غير متلون در غايت صفا تا به سهولت قابل الوان و انوار شود و آن را رطوبت جليدى خوانند ، و يكنيمه اين رطوبت جليدى در ميان رطوبت ديگر افتاده است مانند آبگينه گداخته صافى مايل بحمرت كه آن را رطوبت زجاجى خوانند و منفعت او آنست كه غذا و نور بجليدى رساند و در پيش رطوبت جليدى رطوبتى ديگر است مشف